Pittige stellingen op Jaarcongres Leerstoelen

22-11-2016

Ook voor politici en bestuurders zou er een integriteitscode ingevoerd moeten worden, zo pleitten Alexander de Becker en Zeger van der Wal, hoogleraren op de Ien Dales leerstoel van het CAOP. Net als de overige vier CAOP-hoogleraren (één hoogleraar was ziek) presenteerden zij tijdens het Jaarcongres Leerstoelen een korte pitch over de laatste ontwikkelingen in hun vakgebied, met daarbij een pittige stelling. ‘De normalisering van de ambtelijke rechtspositie? Dat is slechts een rimpeling in de hofvijver.’

‘Sinds 2004 is er veel integriteitsbeleid ontwikkeld voor ambtenaren, maar slechts weinig voor politici en bestuurders’, vertelde hoogleraar Van der Wal op 17 november in de Nicolaïkerk in Utrecht. ‘Waarom zou je als ambtenaar integer handelen, als je baas dat niet is?’ De Becker, die samen met Van der Wal de Ien Dales Leerstoel bekleedt, vulde hem aan: ‘De paar keer dat er een integriteitsonderzoek werd gedaan naar bestuurders, bleek dat er geen checklist was om te toetsen of ze wel integer handelden. Een integriteitscode voor politici en bestuurders zou veel duidelijkheid verschaffen.’

Normalisering ambtelijke rechtspositie

Naast De Becker en Van der Wal poneerden ook de andere hoogleraren op de CAOP-leerstoelen een prikkelende stelling. Jaap Uijlenbroek en Barend Barentsen, hoogleraren op de Albeda leerstoel, maakten veel reacties los met hun stelling over de normalisering van de ambtelijke rechtspositie. Deze zou volgens hen vooral de Haagse verhoudingen beïnvloeden, maar niet de praktijk van alledag. ‘De cao’s afsluiten is weliswaar lastig, maar goed te doen’, zei Barentsen. ‘Verder gaat de normalisering niet veel veranderen. Het is slechts een rimpeling in de hofvijver.’

Het merendeel van de aanwezige gasten op het Jaarcongres bleek zich hier niet zo gemakkelijk bij neer te leggen. Vragen over waarom de verandering eigenlijk nodig was en waarom vakbonden en ambtenaren zelf hier amper iets over is gevraagd, kregen veel bijval. Barentsen en Uijlenbroek benadrukten dat hun stelling wellicht wat scherp was geformuleerd. ‘Maar de vraag óf het had moeten gebeuren ligt inmiddels achter ons’, aldus Uijlenbroek. ‘Met het gegeven dat ambtenaren straks geen aparte rechtspositie meer hebben, zal het niet heel ingewikkeld worden om tot een cao te komen. Daarvoor hebben we in Nederland een goede overlegstructuur.’

Onderwijsarbeidsmarkt

Ook Frank Cörvers en Marc van der Meer, die de leerstoel Onderwijsarbeidsmarkt van het CAOP bekleden, trakteerden de zaal op een prikkelende stelling. Van der Meer pleitte voor een update van de Innovatieagenda voor onderwijs. ‘Deze moet meer bottom-up worden ingezet’, aldus Van der Meer. ‘In de huidige Innovatieagenda zien we de onderkant van de onderwijsarbeidsmarkt teveel over het hoofd. De witte vlekken zitten vooral bij het mbo. We kijken als samenleving neer op het ambacht en onderschatten het belang van geschoold werk. Dat is zonde.’

Cörvers richtte zich met zijn pleidooi op het lerarenregister. Deze zou zo simpel mogelijk moeten worden en vooral geen afvinkmethode. ‘Een docent wordt pas echt goed in zijn vak als hij zich ontwikkelt op de niet-meetbare en niet-telbare eisen’, aldus Cörvers. ‘Scholen moeten daarom aandacht houden voor ontwikkeling op de werkvloer, met bijvoorbeeld coachingstrajecten en intervisiebijeenkomsten. Dat kun je niet goed meten in een lerarenregister. Dat moet je aan scholen zelf overlaten.’

Niet iedereen ambtenaar

Frits van der Meer, hoogleraar op de leerstoel Comparative public sector en civil service reform, maakte zich hard voor de nieuwe ambtenaar. Want ambtenaar zijn is vandaag de dag niet eenvoudig. Het vereist een goed contact met burgers, juridische kennis, een goede omgang met de media en een dienstbare en faciliterende houding. ‘Ambtenaren moeten de politiek, bestuur en burgers kunnen binden’, aldus Van der Meer. ‘Niet iedereen kan dat en dus moet niet iedereen ambtenaar worden.’ Daarom is volgens de hoogleraar een grondige investering nodig in (her)opleiding van ambtenaren. ‘In de politiek is weinig aandacht voor de opleiding van ambtenaren. “Het gaat toch goed?”, wordt er gezegd. Maar net als auto’s hebben ambtenaren regelmatig onderhoud nodig.’

Ien Dales Award

Na de pitches van de hoogleraren werd de Ien Dales Award uitgereikt, voor een bijzonder initiatief op het gebied van integriteit. De werkgroep Integriteit Limburg mocht uit handen van Olav Welling, directeur bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de award in ontvangst nemen.

Lees meer over de uitreiking van de Ien Dales Award in het persbericht op de website van het CAOP.

Paul van der Heijden, voorzitter van de Stichting Bestuur Leerstoelen, sloot het jaarcongres af met een pleidooi voor de dialoog. ‘Alle onderwerpen – integriteit, de rechtspositie van ambtenaren, scholing, of de Innovatieagenda – vereisen een goede dialoog om tot verbeteringen te komen. Die dialoog hebben we met dit Jaarcongres in elk geval goed gevoerd.’

Tijdens het jaarcongres Leerstoelen 17 november, tijdens het onderdeel integriteit(-bewustzijn), werden door voormalig IDL-hoogleraar Ron Niessen de ‘Tien woontips voor in het glazen huis’ in herinnering gebracht. De moeite waard om nog eens na te lezen:
 
“Tien woontips voor in het glazen huis”:

  1. Praat erover (met je managementteam, je collega’s of je “peers”)
  2. Regels en gedragscodes “vangen” niet alles, en verleiden tot niet zelf verder nadenken
  3. Leer van Leers!
  4. Hou maat! (de maat van je gast, dan wel je gastvrouw/gastheer)
  5. Hou bonnetjes!
  6. Bij twijfel niet doen!
  7. Kan ik het aan de pers uitleggen?
  8. Organiseer je eigen tegenspraak!
  9. Leidinggeven is het goede voorbeeld geven!
  10. Wees 24 uur per dag ambtsdrager!