Lunchlezing: democratie en rechtstaat geen garantie voor goed bestuur

22-05-2018

Een democratisch gekozen overheid, een goed functionerende rechtsstaat, economische groei, een vrije pers en inspraak voor de burgers. Is het voldoen aan al deze kenmerken een voorwaarde voor goed bestuur? Niet per se, constateerde hoogleraar Zeger van der Wal tijdens een lunchlezing op 9 mei bij het CAOP. In Azië, Afrika en Latijns-Amerika denken ze heel anders over goed bestuur en met Donald Trump en de Brexit heeft het Westen bepaald geen voorbeeldfunctie meer.

Vrijheid en vertrouwen

Aan de hand van statistieken laat Van der Wal tijdens zijn lunchlezing diverse kenmerken van goed bestuur de revue passeren. Vrijheid bijvoorbeeld: welke landen kennen competitieve verkiezingen voor iedereen, met oppositiepartijen en een vrije pers? Andere kenmerken die voorbijkomen zijn onder meer de afwezigheid van corruptie, het geluksgevoel van de bevolking, het vertrouwen in de overheid en de geloofwaardigheid van de media.

Macht

Waar gaat het precies om bij goed bestuur? De hoogleraar onderscheidt drie criteria. Input: de macht moet gelegitimeerd zijn en inspraak is mogelijk. Throughput: de manier waarop wetten en beslissingen tot stand komen, moet deugen. En output: wat het bestuur concreet realiseert – van economie en infrastructuur tot gezondheidszorg en veiligheid – moet in orde zijn. ‘Je kunt ook nog zeggen: het moet alle drie goed geregeld zijn.’

Emotioneel stemgedrag

Tijdens de discussie met de zaal komen onderwerpen aan bod als eerlijke welvaartsverdeling, de rol van het onderwijs, de omgang met minderheden en het belang van onafhankelijke rechtspraak. Iemand vindt de ranglijsten vooral gebaseerd op rationaliteit, terwijl de verkiezing van Trump en de Brexit de gevolgen zijn van emotioneel stemgedrag. ‘Willen bestuurders op termijn goed bestuur kunnen vormgeven, dan moeten ze een brug zien te slaan naar die meer emotionele samenleving. Velen vinden dat lastig.’

Van der Wal geeft in zijn reactie Bhutan als voorbeeld. Dat heeft niet economische groei, maar de ‘growth national happiness index’ als maatstaf en scoort toch hoog in veel ranglijsten van goed bestuur. Recentelijk publiceerde daarnaast het CBS onlangs voor het eerst een index over de kwaliteit van leven, die internationaal direct veel weerklank vond. De zoektocht naar geschikte criteria voor het meten van goed bestuur is dus voorlopig nog niet ten einde.

Lees het volledige verslag van de lunchlezing

Bekijk ook het videoverslag op YouTube